gewicht 4,75gr. ; koper Ø 29mm.

vz. De gekroonde wapenschilden van Vlaanderen en Brabant,
daarboven een krans, alle met elkaar verbonden door een koord,
eronder het jaartal 15 – 86, omringd door de tekst;
D• -  F • HIS•IAM•REDVCTIS•RELIQV•SEQVET•
(voluit: Duce Farnesio his iam reductis reliquum sequetur, vertaald;
onder Hertog Farnese deze (= Brabant & Vlaanderen) al herwonnen,
zal ook de rest wel volgen)
kz. Gekroond wapen van Spanje-Oostenrijk-Bourgondië-Portugal omhangen 
met de keten van de Orde van het Gulden Vlies, omringd door de tekst; 
GECT•DV•BVR•DES - FINAN•SVB•PR•PAR•
(voluit: Gectoir du bureau des finances sub principi Parmae, vertaald;
rekenpenning van het bureau van financiën onder de prins van Parma)

Geslagen n.a.v. de inname van Neuss door de hertog van Parma,
Alexander Farnese, voor diens bureau van financiën.

Dugnoille 3107 ; van Loon I.371.3 ; Tas 231
oud verzilverd / old silver plated
zfr

gewicht 4,30gr. ; koper Ø 28mm.

vz. De vijf wapens van de Staten van Rijsel (Lille) in kruisvorm gerangschikt
met speer en kruisscepter op de achtergrond, omringd door de tekst:
ORDINES PROVINCIÆ INSVLANÆ ANNO 1588
De Latijnse tekst ″Ordines Provinciae Insulanae″ laat zich vertalen als
″Staten van de Provincie van Rijsel″ (Insula = Rijsel/Lille).

kz. Lauwerkrans met daarbinnen een tekst in zes regels;
•IN• / •DOMO• / •DOMINI• / AMBVLAVI= / MVS•CVM• / CONSENSV
De Latijnse tekst ″In Domo Domini Ambulauimus Cum Consencu ″ laat zich
vertalen als "In het huis van de Heer hebben wij samen gewandeld in eendracht."
Deze tekst komt uit de bijbel, nml. Psalm 55:15

In 1588, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, maakte Rijsel deel uit van de Spaanse Nederlanden (in het Graafschap Vlaanderen). De penning is uitgegeven door de Staten van Rijsel, een lokaal bestuurlijk orgaan.

Dugnoille 3215 ; Tas 255 ; Mitchiner - ; Van Orden I. 972 ; Van Hende no.417
lichte sporen van oxidatie
fr/zfr

gewicht 4,57gr. ; koper Ø 26,5mm.

vz. Gekroond wapenschild van Spanje-Oostenrijk-Bourgondië
omsloten door de keten van de Orde van het Gulden Vlies,
omringd door de tekst; •ALBERTVS•ET• - •ISABELLA D:G•
kz. Altaar met PAX-monogram, daaruit oprijzend een olijftak en
caduceus met daarvoor twee ineen geslagen handen, I6 - II in het veld,
omringd door de tekst; •FELICITAS • - • ÆTERNA•
vertaald: de eeuwig durende voorspoed

De caduceus is het attribuut van Felicitas, terwijl de olijftak symbool staat voor de vrede. Deze penning werd dan ook geslagen in het kader van het verlangen naar vrede, zodat een periode van voorspoed zou aanbreken.

Dugnoille 3670 ; Feuardent 13909 ; Tas 417 ; Mitchiner 2597 ; Van Loon II, 74
zfr-

gewicht 5,75gr. ; koper Ø 31mm.
muntteken: stadsschildje van Utrecht

vz. Canter en Van Helsdingen graven, op aanraden van een Spanjaard, een kuil,
waarbij hun aanhangers toekijken, daaronder het provinciewapen van Utrecht
geflankeerd door 16 - 10, binnen een gladde crikel, omringd door de
tekst; ✤•FOVEAM✤ - ✤FODERVNT•✤
De Latijnse tekst ′foveam foderunt′ betekent ′zij hebben een kuil gegraven′.

kz. Canter en Van Helsdingen vallen zelf in de hun gegraven kuil, terwijl
de Spanjaard in zijn vuistje lachend wegloopt en de aanhangers ook afdruipen,
daaronder I6II, binnen een gladde cirkel, omringd door de tekst;
✤ IN ✤ EAM ✤ CECIDERVNT ✤ I 6 I 2
De Latijnse tekst ′in eam cediderunt′ betekent ′zij zijn er (zelf) ingevallen′.

Geslagen n.a.v. de burgeropstand o.l.v.
Dirck Canter en Hendrik van Helsdingen:

Er heerste in Utrecht algemene ontevredenheid bij het volk over het bestuur van de stad, waarbij ook de heffing van diverse belastingen een rol speelden. Oud burgemeester Jonkheer Dirck Canter (Calvinist) en Hendrik van Helsdingen, voormalig raadslid en schepen, kregen hulp van de burgerij en schutterij om op te komen voor hun oude rechten. Feitelijk wilden ze terug naar de autonome bestuurlijke situatie zoals die voor 1588 was. Onbetwist leider van de opstand was Canter, Van Helsdingen speelde slechts een bijrol.

In de vroege ochtend van zondag 21 januari 1610 trokken Canter en Van Helsdingen, vergezeld door de burgerhoplieden en 8 vendels gewapende burgerij, op naar het stadhuis. Aldaar rond 6 uur aangekomen werd aan burgemeester Both te kennen gegeven dat terstond de raad bijeen moest komen. Tussen 8 en 9 uur was de raad gereed om de Canter en Van Helsdingen, vergezeld door de hoplieden, te ontvangen. Na het aanhoren van de eisen van de opstandelingen stelt de raad voor om het huidige stadsbestuur te ontbinden en tot aanstelling over de gaan van een nieuw stadsbestuur. Burgemeester Justus van Rijsenburch en medeburgemeester Volcken Both werden uit hun ambt gezet, alsmede de aldaar werkende ambtenaren, en een nieuw stadsbestuur wordt op 25 januari geïnstalleerd. Daarbij wordt de oude Canter, die al sinds 1575 al tal van belangrijke functies binnen de stad Utrecht had vervuld, opnieuw burgemeester en werd Van Helsdingen zijn medeburgemeester. Reeds de dag daarop worden twee belastingen opgeheven, nml. de nog resterende helft van het huisgeld en de belasting op het gemaal voor niet-bakkers. 

Dit Utrechtse burgerlijk initiatief werd aanvankelijk gesteund door de Staten van Utrecht en het landelijk gezag te ′s-Gravenhage o.l.v. Van Oldenbarnevelt. Toen spoedig echter duidelijk werd dat het nieuwe stadsbestuur wel een erg pro-rooms bewind voerden, ontstond het vermoeden dat de Spanjaarden achter deze plaatselijke opstand zaten. Deze mogelijk ondermijning van het plaatselijk en landelijk gezag werd niet getolereerd en weldra trok prins Maurits met een troepenmacht op naar Utrecht, alwaar Canter en Van Helsdingen uit hun ambt werden gezet en het voormalige stadsbestuur in april 1610 in ere werd hersteld. Canter en Van Helsdingen werden uit de stad verbannen.

Dugnoille 3681 ; van Loon II, p.82
fr/zfr

gewicht 5,83gr. ; koper Ø 31mm.

vz. Gekroond wapenschild van Friesland geflankeerd door twee kruisjes,
samengesteld uit 5 stippen, binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
•ANTIQVA•VIRTVTE•ET•FID:1617 (vertaald: met de oude dapperheid
en het oude geloof)
kz. Pijlenbundel met 7 pijlen tussen twee ineengeslagen handen die vanuit
de zijkant uit een wolk steken, binnen een parelcirkel, omringd door de
tekst; klimmende leeuw naar links CONCORDIA • FRIS • LIBERTAS
(vertaald: Eendracht is Friesland′s vrijheid)

Geslagen m.b.t. de vrijheid en eendracht van Friesland.

Dugnoille 3734 ; van Orden I.1134 ; Tas 438 ;
Mitchiner 2583 ; Feuardent 14389
Kleine, productie gerelateerde onregelmatigheden en zwaktes,
doch weinig gebruikt exemplaar met scherpe details.
zfr/pr à pr-

gewicht 4,75gr. ; koper Ø 26,5mm.
muntteken hand (Antwerpen)

vz. Gekroond wapenschild van Spanje-Oostenrijk-Bourgondië-Portugal
omsloten door de keten van de Orde van het Gulden Vlies, omringd door
de tekst; •PHIL•IIII•D•G•RE - X•HISP•INDIAR•Zc
(voluit: Philippus IIII dei gratia Rex Hispaniarum Indiarum Zc,
vertaald; Philips IIII, door Gods genade, koning van Spanje en Indië etc.)
kz. Hand stekend uit wolken, houdt een schietlood boven twee gekruiste
scepters, binnen een cirkel, daarboven 16 hand 23, omringd door de tekst;
REGNIS • IMPERAT • IPSIS • (vertaald: het koninkrijk regeert zichzelf)

Deze rekenpenning is geslagen n.a.v. het goede bestuur door de Staten.

Dugnoille 3803 ; Tas - ; Mitchiner 2616 ; Van Orden I. 1165
zfr

gewicht 5,61gr. ; koper Ø 29mm.
muntteken engelkopje (muntteken van Brussel)

vz. Geharnaast en gedrapeerd borstbeeld van koning Philips IV
van Spanje, met molensteenkraag om hals, binnen een cirkel,
daarboven 1625, omringd door de tekst;
•PHIL•IIII•REX•HISPAN•DVX•BRAB•Zc.
(voluit: Philippus IIII Rex Hispaniarum Dux Brabantiae Zc,
vertaald; Philips, koning van Spanje en Hertog van Brabant etc.)
kz. Het wapenschild van Brabant in het hart van een andreaskruis dat
gevormd wordt uit een bisschopsstaf en een banier van de edelen, links
de wapenschildjes van Leuven en Antwerpen, rechts die van Brussel
en ′s Hertogenbosch, binnen een cirkel, omringd door de tekst;
CALCVLI • ORDINVM • BRABANTIÆ - • engelkopje •
(vertaald: rekenpenningen van de Staten van Brabant)

Geslagen voor de Staten van Brabant.

Het jaartal 1625 is gewijzigd uit 1624. Zeer zeldzaam.

Dugnoille 3817var. ; Tas - (vgl. 471) ; Mitchiner -  RR
zfr/pr

gewicht 4,93gr. ; koper Ø 28mm.

vz. Wapenschild van Quesnoy, gedekt door tournooihelm
met helmteken en lambrekijns, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; CALCVLI•AERARII•BRVXELL•
Het Latijnse Calculi Aerarii Bruxellenses vertaalt zich naar
″Rekenpenningen van de Schatkist van Brussel″.
kz. Twee gepantserde geldkisten, een geopend gevuld met
munten, de ander gesloten, daaronder 1625, erboven het
Alziend Oog en de tekst; CENSVS CVM SENSV
Het Latijnse ″Census Cum Sensu″ laat zich vertalen als
″Oordeel/telling met inzicht″.

Deze Latijnse teksten zijn typerend door de toenmalige
Brusselse schatmeesters van de Du Quesnoy-familie.

Dugnoille 3819 ; Tas - ; Mitchiner - ; van Orden I, no. 1174
twee deukjes op de voorzijde
fr

gewicht 6,88gr. ; koper Ø 31,5mm.
muntteken: stadwapen van Utrecht

vz. Gehelmd portret van Frederik Hendrik naar rechts, daaronder
EX AMERSFORTIA VELVA FVGA &, omringd door de tekst;
•FR•HEN•D•G•PR•AVR•CONGRATVLATIO•
kz. HOSTIVM / VESELIA / EREPTA  / SILVA•DVCIS  / VICTA. onder
een wolk met doorschijnende zonnestralen, daarboven 16 stadswapen 29
eronder het gekroonde wapen van de provincie Utrecht, omringd door de
tekst; ÆTERNO • VICT  –  ORT • GLORIA •

Geslagen n.a.v. de bevrijding van de Veluwe, Amersfoort en Wesel
Amersfoort en Wesel en de inname van ′s Hertogenbosch″;

Mei 1629 sloeg Frederik Hendrik van Oranje-Nassau het beleg voor ′s Hertogenbosch, dat rondom in het moeras lag. Dertigduizend soldaten namen deel aan de strijd, evenals vele ingenieurs, pontonniers en dijkwerkers. Ook wateringenieur Leeghwater kwam er aan te pas om de moerassen droog te malen. Intussen viel een Spaans-Keizerlijk leger in het oosten ons land binnen en trok al brandschattend op tot de vestingstad Naarden. Na een snelle actie van het Staatse leger werd Wesel, de voorraadschuur van de vijand, ingenomen, waardoor de terugtocht van het invasieleger werd afgesneden. Men nam hierop de vlucht en op 14 september 1629 gaf Grobbendonck de vesting ′s Hertogenbosch over. Vanaf die dag droeg Frederik Hendrik de bijnaam ″Stedendwinger″.

Dugnoille 3852 ; van Orden I,1194 ; van Loon II,184,2 ;
Tas 481 ; Numista 326157
bijzonder mooi exemplaar met scherpe details
pr

gewicht 5,60gr. ; koper Ø 29mm.
muntteken engelkopje

vz. Geharnast en gedrapeerd borstbeeld van koning Philips IV van Spanje
naar rechts binnen een parelcirkel, daarboven 16 engelkopje 37, omringd
door de tekst; •PHIL•IIII•D•G•HISP•ET•INDIAR•REX•Zc.
(voluit: Philippus IIII dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex Zc, vertaald;
Philips, door Gods genade, koning van Spanje en Indië etc.)
kz. Gekroond wapen van Spanje-Oostenrijk-Bourgondië-Portugal omsloten
met de keten van de Orde van het Gulden Vlies, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; •GECTZ•POVR•LE• - •BVREAV•DES•FINA:
(voluit: Gectoir pour le bureau des finances, vertaald; rekenpenning
van het bureau van financiën)

Geslagen voor het Bureau van Financiën te Brussel.
Het Bureau van Financiën (vaak Bureau des Finances genoemd) van de Spaanse Nederlanden in de 17e eeuw was een centraal administratief orgaan gevestigd in het politieke centrum Brussel. Het was belast met het beheer van de domeinen en de daaruit voortvloeiende domeinopbrengsten, tolheffingen, innen van belastingen en de algemene financiële middelen van de Habsburgse soeverein in de Zuidelijke Nederlanden. Dit bureau functioneerde gedurende de Habsburgse periode (1482-1795) onder de algemene leiding van de Raad van Financiën en speelde een cruciale rol in het financieren van de centrale regering en de oorlogsinspanningen van Spanje in de regio. De administratie maakte gebruik van rekenpenningen (jetons) om de boekhouding en administratieve processen te vergemakkelijken. Deze werden niet alleen in Brussel geslagen maar ook in diverse andere steden in de Spaanse Nederlanden. Uit de 17e eeuw (en eind 16e eeuw) zijn veel rekenpenningen bekend met de vermelding "GECT[EUR] DV BVR[EAU] DES FINANCES" of "Bureau des Finances", vaak geslagen in opdracht van de lokale autoriteiten in Brussel of Antwerpen.

Dugnoille 3922 ; van Orden I.218 ; Tas 506
zfr/pr à pr-

gewicht 5,66gr. ; koper Ø 30mm.
muntteken hand

vz. Geharnast borstbeeld van koning Philips IV van Spanje naar rechts
binnen een parelcirkel, daarboven 16 hand 41, omringd door de tekst;
•PHIL•IIII•D•G•HISP•ET•INDIAR•REX•
(voluit: Philippus IIII dei gratia Hispaniarum et indiarum rex, vertaald;
Philips, door Gods genade, koning van Spanje en Indië)
kz. Gekroond wapen van Spanje-Oostenrijk-Bourgondië-Portugal omhangen
met de keten van de Orde van het Gulden Vlies, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; •GECTZ•POVR•LE• - BVREAV•DES•FINA•
(voluit: Gectoir pour le bureau des finances, vertaald; rekenpenning
van het bureau van financiën)

Geslagen voor het Bureau van Financiën te Brussel.
Het Bureau van Financiën (vaak Bureau des Finances genoemd) van de Spaanse Nederlanden in de 17e eeuw was een centraal administratief orgaan gevestigd in het politieke centrum Brussel. Het was belast met het beheer van de domeinen en de daaruit voortvloeiende domeinopbrengsten, tolheffingen, innen van belastingen en de algemene financiële middelen van de Habsburgse soeverein in de Zuidelijke Nederlanden. Dit bureau functioneerde gedurende de Habsburgse periode (1482-1795) onder de algemene leiding van de Raad van Financiën en speelde een cruciale rol in het financieren van de centrale regering en de oorlogsinspanningen van Spanje in de regio. De administratie maakte gebruik van rekenpenningen (jetons) om de boekhouding en administratieve processen te vergemakkelijken. Deze werden niet alleen in Brussel geslagen maar ook in diverse andere steden in de Spaanse Nederlanden. Uit de 17e eeuw (en eind 16e eeuw) zijn veel rekenpenningen bekend met de vermelding "GECT[EUR] DV BVR[EAU] DES FINANCES" of "Bureau des Finances", vaak geslagen in opdracht van de lokale autoriteiten in Brussel of Antwerpen.

Dugnoille 3959 ; van Orden I.230 ; Tas 520
voortreffelijk prachtexemplaar met fijne details
pr

gewicht 6,43gr. ; koper Ø 30mm.

vz. Naar elkaar gerichte bustes van Philips IV van Spanje en Maria Anna 
van Oostenrijk, daarboven twee ineengeslagen handen, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; ♜.PHIL.IIII.D.G.HISP.REX.DOM.PROV.INS
(voluit: Philippus IIII dei gratia Hispaniarum Rex Dominus Provintiae
Insulensis, hetgeen we kunnen vertalen als: Philips de Vierde, door Gods
genade koning van Spanje en heer van het gewest van Rijsel)
kz. Ovaal wapenschild van Bourgondië met versierselen aan de zijden,
binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
• VNCTA • SALVS • NOSTRA • (vertaald: ons heil is er aan verknocht)

Geslagen n.a.v. het huwelijk van de Spaanse koning Philips IV met aartshertogin Maria Anna van Oostenrijk (Habsburg), oudste dochter van keizer Ferdinand III en Anna Maria van Spanje, dochter van koning Philips III van Spanje. Koning Philips IV huwde dus zijn nichtje. Deze inteelt binnen de Habsburg familie was niet ongewoon, en kwam voort uit het bewaken van de dynastieke belangen. In dit geval bleek het een erg ongelukkige keuze die uiteindelijk zou leiden tot het einde van de Habsburg dynastie in Spanje. Immers, de troonpretendent die uit dit huwelijk voortkwam was koning Karel II.

Karel II werd op 6 november 1661 geboren als zoon van koning Philips IV en Maria Anna van Oostenrijk. De Belgische stad Charleroi werd naar deze koning Karel II genoemd. Toen zijn vader op 17 september 1665 overleed volgde Karel hem, in naam, op als koning en heerser over de Zuidelijke Nederlanden. Feitelijk kwam de regeermacht echter te liggen bij zijn moeder Maria Anna. Niet alleen vanwege zijn jeugdige leeftijd. Karel was namelijk zowel geestelijk als lichamelijk gehandicapt. Alle typische kenmerken van de Habsburgers waren in hem zeer overdreven vertegenwoordigd. Het gevolg van inteelt binnen de Habsburg dynastie Zo was zijn hoofd buitenproportioneel groot en misvormd, zijn onderkaak stak zo ver uit dat hij zijn tanden niet op elkaar kon krijgen. Zijn tong was zo groot dat hij nauwelijks kon spreken. Lopen kon hij met moeite. Reeds op 35-jarige leeftijd was hij verlamd, epileptisch, kaal, slechthorend, vrijwel tandeloos en slechtziend. Aanvankelijk bleef hij lang kinderlijk en vervolgens werd hij al snel seniel. Lezen en schrijven kon hij nauwelijks. Karel huwde twee maal, zonder dat daaruit kinderen werden geboren. Karel overleed op 1 november 1700, waarmee de Spaanse tak van de Habsburgers in mannelijke lijn was uitgestorven. Dit tot het uitbreken van de Spaanse Successie-oorlog (1701-1713), waarin zowel Lodewijk XIV van Frankrijk als Leopold I van Oostenrijk de Spaanse troon claimden. In 1713 werd dit conflict tijdens de Vrede van Utrecht beslecht. De Spaanse Nederlanden werden Oostenrijks, Spanje viel toe aan Philips van Bourbon van Frankrijk.

We zien op deze rekenpenning de Latijnse benaming ′Provintiae Insulensis′ voor het gewest van Rijsel, het Franse Lille. Die benaming komt voort uit de nederzetiing die zich in de 11e vormde op een eiland (Latijn: insula) in de rivier de Deule, een zijrivier van de Leie. De stad zou weldra bekent staan als Isla/Islense, in Latijnse oorkonden vaak aangeduidt als Insula/Insule/Insulensis. De Franse benaming Lille is een afgeleide van L′isle, terwijl de Nederlandse naam Rijsel tot stand kwam via de tussenstap Ter IJssel dan wel Lissele.

Dugnoille 4029 ; van Loon II.341/327
minieme randoneffenheden
zfr

gewicht 6,35gr. ; koper Ø 32mm.
muntteken engelkopje (Brussel)

vz. Geharnast en gedrapeerd borstbeeld van Philips IV naar rechts,
daarboven 16 engelkopje 64, omringd door de tekst;
•PHIL•IIII•D•G•HISP•ET•INDIAR•REX•
(voluit: Philippus IIII dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex,
vertaald; Philips, door Gods genade, koning van Spanje en Indië)
kz. Zuil met zittende leeuw (Spanje) en zuil met adelaar (Oosterijk)
met touwen aan elkaar verbonden in een onrustige zee, van de zijden 
belaagd door stormachtige winden, daarboven STABVNT
(vertaald: zij zullen weerstaan)

Geslagen n.a.v. de verbintenis tussen Spanje en Oostenrijk door een huwelijk tussen Margaret Theresa van Spanje, dochter van koning Philips IV, met keizer Leopold I van Oostenrijk. Daarmee werd de toch al hechte band van de Spaanse Habsburgers met de Oostenrijkse Habsburgers nog weer eens bevestigd.

Dugnoille 4204 ; Feuardent 13977 ; Mitchiner 2708 ; van Loon II, pag.515
zfr

gewicht 6,04gr. ; koper Ø 32mm.
muntteken engelkopje (Brussel)

vz. Geharnast en gedrapeerd borstbeeld van Philips IV naar rechts,
daarboven 16 engelkopje 64, omringd door de tekst;
•PHIL•IIII•D•G•HISP•ET•INDIAR•REX•
(voluit: Philippus IIII dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex,
vertaald; Philips, door Gods genade, koning van Spanje en Indië)
kz. Zuil met zittende leeuw (Spanje) en zuil met adelaar (Oosterijk)
met touwen aan elkaar verbonden in een onrustige zee, van de zijden 
belaagd door stormachtige winden, daarboven STABVNT
(vertaald: zij zullen weerstaan)

Geslagen n.a.v. de verbintenis tussen Spanje en Oostenrijk door een huwelijk tussen Margaret Theresa van Spanje, dochter van koning Philips IV, met keizer Leopold I van Oostenrijk. Daarmee werd de toch al hechte band van de Spaanse Habsburgers met de Oostenrijkse Habsburgers nog weer eens bevestigd.

Dugnoille 4204 ; Feuardent 13977 ; Mitchiner 2708 ; van Loon II, pag.515
fr/zfr à zfr-

gewicht 6,24gr. ; koper Ø 31mm.

vz. Wapenschild van de familie Visscher, gedekt door toernooihelm met
vizier en lambrekijns, een adelaar als helmteken, binnen een cirkel,
omringd door de tekst; PROSPERITATE • ET • BENIGNITATE
(vertaald: welvaart en welwillendheid)
kz. Spiegel hangend aan gestrikte lint, geflankeerd door het jaartal 16 - 65,
erboven SINE - FVCO (vertaald; zonder kleuring)

Deze rekenpenning werd uitgegeven voor Jan Balthasar de Visscher,
baron van Celles, eerste schatmeester (thesaurier) van de stad Brussel
n.a.v. zijn vetrek eind 1665.

Dugnoille 4214 ; van Orden I.1302 ; Feuardent 14303 ;
van den Broeck 1906, no.46 ; Mitchiner 2711
pr-

gewicht 7,26gr. ; koper Ø 32mm.
muntteken hand

vz. Geharnast borstbeeld van koning Philips IV van Spanje naar rechts
binnen een parelcirkel, daarboven 16 hand 41, omringd door de tekst;
•PHIL•IIII•D•G•HISP•ET•INDIAR•REX•
(voluit: Philippus IIII dei gratia Hispaniarum et Indiarum Rex, vertaald;
Philips, door Gods genade, koning van Spanje en Indië)
kz. Gekroond wapen van Spanje-Oostenrijk-Bourgondië-Portugal omhangen
met de keten van de Orde van het Gulden Vlies, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; •GECTZ•POVR•LE•BVREAV•DES•FINAN•
(voluit: Gectoir pour le bureau des finances, vertaald; rekenpenning
van het bureau van financiën)

Geslagen voor het Bureau van Financiën te Brussel.
Het Bureau van Financiën (vaak Bureau des Finances genoemd) van de Spaanse Nederlanden in de 17e eeuw was een centraal administratief orgaan gevestigd in het politieke centrum Brussel. Het was belast met het beheer van de domeinen en de daaruit voortvloeiende domeinopbrengsten, tolheffingen, innen van belastingen en de algemene financiële middelen van de Habsburgse soeverein in de Zuidelijke Nederlanden. Dit bureau functioneerde gedurende de Habsburgse periode (1482-1795) onder de algemene leiding van de Raad van Financiën en speelde een cruciale rol in het financieren van de centrale regering en de oorlogsinspanningen van Spanje in de regio. De administratie maakte gebruik van rekenpenningen (jetons) om de boekhouding en administratieve processen te vergemakkelijken. Deze werden niet alleen in Brussel geslagen maar ook in diverse andere steden in de Spaanse Nederlanden. Uit de 17e eeuw (en eind 16e eeuw) zijn veel rekenpenningen bekend met de vermelding "GECT[EUR] DV BVR[EAU] DES FINANCES" of "Bureau des Finances", vaak geslagen in opdracht van de lokale autoriteiten in Brussel of Antwerpen.

Dugnoille 4215 ; van Orden I.1299 ; Mitchiner -
zfr

gewicht 6,09gr. ; koper Ø 31mm.

vz. Gekroond wapenschild van de familie van Brouchoven geplaatst op
ondergrond, met hun rechterklauw gesteund door twee leeuwen, in de linker
houden zij elk een speer met vaandel (links Putte, rechts Schriek-Grootlo)
kz. Staande aartsengel Sint Michael frontaal (de patroonheilige van
Brussel), zwaard in de rechterhand, de gevallen duivel vertrappend,
daaronder een oever met bomen aan het Brusselse kanaal, waarop
een schip naar links vaart, binnen een cirkel, omringd door de tekst;
PROTECTIO • MEA • DE • COEL0 • 1668
(vertaald: mijn bescherming vanuit de hemel)

Geslagen voor Antoon Ferdinand van Brouchoven van Bergeyck in zijn
hoedanigheid als 43e attendant van het Kanaal van Brussel (opgericht 1589).

Antoon Ferdinand stamde uit een zeer vooraanstaande Brabantse schepenfamilie uit ′s Hertogenbosch, die in m.n. de 17e en begin 18e eeuw vele belangrijke functies vervulden in de Spaanse Nederlanden. Hij werd gedoopt op 20 september 1622 te ′s Hertogenbosch, zoon van Gerard Hendrik Bacx van Brouchoven van Bergeyck en Catharina Maes. De zes broers Van Brouchoven (ook Van Broeckhoven), afstammelingen van het adellijke geslacht Van Rode afkomstig uit ′s-Hertogenbosch, werden in 1607 in de adel van het Heilige Roomse Rijk opgenomen, wat in 1620 werd bevestigd en rechtsgeldig gemaakt in de Nederlanden door de aartshertogen Albrecht en Isabella. Gerard van Brouchoven (1580-1638), was schepen van ′s-Hertogenbosch voor hij naar Lier, in de Spaanse Nederlanden, uitweek. Zijn oudste zoon, Jan Baptist van Brouchoven, vertrok van Lier naar Antwerpen, waar hij in 1642 als poorter werd ingeschreven en in 1643 al schepen was. Jan-Baptist van Brouchoven (1619-1681) onderscheidde zich onder meer door zijn liefdesrelatie en latere huwelijk met Hélène Fourment (1614-1673), de jonge weduwe van Peter Paul Rubens (1577-1640). Brouchoven werd raadsheer bij de Hoge Raad der Spaanse Nederlanden, de Consejo de Flandes in Madrid. In 1665 werd hij baron en in 1676 graaf van Bergeyck. Zijn zoon, Jan van Brouchoven van Bergeyck (1644-1725) werd de beroemdste Van Brouchoven, en bracht het tot stadhouder van de Spaanse Nederlanden (1701-1706) en minister van financiën van Spanje (1711-1714).

Antoon Ferdinand van Brouchoven van Bergeyck, heer van Riethoven, was een man van aanzien. In 1661 kocht hij de heerlijkheden Schriek, Grootlo en Putte voor de som van 20.240 Brabantse gulden en op 4 april 1664 werd hij door Philips IV tot baron verheven. Hij huwde Marie de Caluart de Sassignies, dochter van ridder Jacques de Caluart, raadsheer in de Grote Raad van Mechelen. Uit dit huwelijk werden 3 kinderen geboren. Antoon was schout van Lier en werd in 1658 poorter van Antwerpen om het jaar daarop naar Brussel te vertrekken waar hij bijna zonder onderbreking twintig jaar lang fungeerde als schepen, 43e attendant van het Kanaal van Brussel, thesaurier en zelfs tweemaal als burgemeester. In 1679 nam hij ontslag om te worden opgevolgd door zijn zoon Jean-Jacques van Brouchoven, die tot in 1710, jaar van zijn dood, schepen of thesaurier van Brussel was. Antoon overleed in 1686. Zijn oudste zoon, Jan Jacobus, baron van Brouchoven, thesaurier" van de stad Brussel, heer van Riethoven, Linghem, Fontaines, Paddegem, enz., werd op 5 april 1687 heer en baron van Putte.

Dugnoille 4263 ; van Orden 1315 ; Numista 131174
zfr/pr à pr-

gewicht 7,29gr. ; koper Ø 31mm.
schatmeester Theodore van Elshout van Heusden

vz. Wapenschild van Heusden; klimmende leeuw naar links met een
schild met rad op de borst, gehouden door twee leeuwen, gedekt door
een gekroonde helm met cimier en lambrekijns en klimmende leeuw
naar rechts als helmteken, omringd door de tekst;
T:AB•ELSHOVT – EX•HEVSDANA – FAM:BRVX•THE:
(voluit: Theodorus ab Elshout, ex Heusdana Familia Bruxelle Thesaurarius,
vertaald; Dirk van Elshout, van de familie van Heusden, schatmeester van Brussel)
kz. Reliekhouder van het Sacrament van Mirakel; getroonde God met tiara,
met voor zich houdend een gouden kruis met daarop drie hosties (misbroden),
daarboven drie kronen, Mariamantel op de achtergrond, omringd door een
stralenkrans, daaronder een hand met geldoffers, omringd door de tekst;
• DEO • SVO • IVBILANTI • MVNIFICA
(vertaald: milddadig aan hare eeuwjuichende God)

Op de keerzijde van deze munt zien we het jaartal verbeeld in een soort
geheimschrift (chronogram): DVIVILIMVIIC = MDCL VVV IIIII = 1670.
Deze chronogram letters zijn in de keerzijdetekst groter weergegeven en
nog niet op logische volgorde. Na rangschikking van de Latijnse cijfers
naar waarde komen we dan tot het cijfer/jaartal 1670.

Geslagen voor Theodoor (Dirk) van Heusden genaamd Elshout, ridder en Heer van Middelswale Seijsele etc., in zijn functie als schatkistbewaarder (thesaurier) van de schatkamer van de stad Brussel. Deze functie bekleedde hij o.a. in de jaren 1670-1671. Daarvoor was hij voor deze stad ook al wethouder, burgemeester en hoofd van de waterwerken geweest. Theodoor had in 1680 o.a nog bezittingen in Schijndel en zijn familie was afkomstig uit Noord-Brabant, hetgeen ook zijn namen Van Heusden en Van Elshout bevestigen.

Als onderwerp voor deze rekenpenning is gekozen voor het
Sacrament van Mirakel dat in 1670 haar derde eeuwfeest vierde;

Wonderbaarlijke mirakels spreken vaak tot de verbeelding. Dat is duidelijk het geval bij het Brusselse Sacrament van Mirakel dat bestaat uit hosties die in 1370 doorstoken zouden zijn door joden uit Brussel en Leuven en die daardoor begonnen te bloeden. Het verhaal rond het Sacrament van Mirakel leefde bij de Brusselse bevolking en uitte zich in een specifieke devotie. Naast een jaarlijkse processie werden er ook jubileumvieringen ingericht. Een bijzondere jubileumviering is die van het jaar 1670, niet in het minst vanwege de omvang van de festiviteiten maar ook door de veelheid aan documenten die hierover bewaard zijn gebleven.

HET MIRAKEL:
In de 14e eeuw verslechterde de situatie voor de Joden in Europa, en ook in Brussel. Vervolging van Joden was aan de orde van de dag en gedurende de pestepidemie van 1348-50, riepen boetepredikers, zogenaamde flagellanten, op tot het plegen van geweldadigheden tegen de Joden. In Brussel zou dit volgens de kroniekschrijver, Gilles Li Muisit aanleiding hebben gegeven tot een slachtpartij met meer dan 600 doden. In 1370 nam te Brussel, onder de regering van hertog Wenceslaus I van Luxemburg, de Jodenvervolging de vorm aan van beschuldiging van ontwijding van hosties. Zo zou ene Jonathas, een rijke jood uit Edingen, zijn Brusselse geloofsgenoot Jan van Loven overhaald hebben om hosties te stelen uit de Sint-Katharinakapel in Sint-Jans-Molenbeek. Jonathas bracht de zestien hosties mee naar zijn huis te Edingen, maar werd er door onbekenden vermoord. Zijn weduwe zag hierin een hemelse straf en bracht de hosties naar de Joden van Brussel. In hun synagoge doorstaken ze de hosties op Goede Vrijdag met dolken. Hun handen kwamen echter onder het bloed te zitten dat miraculeus uit de geprofaneerde hosties tevoorschijn kwam. Hoogst ontdaan droegen de heiligschenners een van hen, Catharina, op om de hosties naar de Keulse Joden te brengen. Catharina kreeg echter schrik, bracht de hosties naar de pastoor van de Kapellekerk, Petrus Van Heede, en biechtte op wat er gebeurd was. De pastoor schakelde het gerecht in. Zes Joden werden gearresteerd, vier uit Brussel en twee uit Leuven, en opgesloten in de Steenpoort. Ze werden ondervraagd, gemarteld, en ter dood veroordeeld. Op de dag vóór Hemelvaartsdag, 22 mei 1370, werden de veroordeelden op een kar rondgereden, onder meer op de Grote Markt en aan de Sint-Katharinakapel. Op elke straathoek werden ze met gloeiende tangen bewerkt. Bij de Wollendriestoren werden ze aan staken vastgebonden en levend verbrand. Hun bezittingen werden door hertog Wenceslaus geconfisqueerd. In de hertogelijke boekhouding zijn ook sporen aangetroffen van in beslag genomen joodse goederen. De vervolging van 1370 maakte een einde aan de reeds schaars geworden aanwezigheid van Joden in Brabant. Er gold geen officiële verbanning, maar om begrijpelijke redenen meden de Joden het hertogdom. Pas enkele eeuwen later zou er sprake zijn van een echte terugkeer.

Op Sacramentsdag 1370 werden nadien drie van de hosties op plechtige wijze overgebracht naar de collegiale kerk van Sint-Goedele. Op deze wijze werd de devotie die nog eeuwen nadien in stand gehouden zou worden, in gang gezet. De Brusselaars gingen de miraculeuze hosties rondvoeren in hun processies. Na een canoniek onderzoek op vraag van de Kamerijkse bisschop Pierre d′Ailly, werd het bloeden van de hosties in 1402 door de kerk erkend als mirakel. Enige tijd later deden zich nieuwe mirakelen voor met de hostierelieken. Dit bracht paus Eugenius IV ertoe om in 1436 aflaten te verlenen voor het oprichten van een kapel van het Sacrament van Mirakel in collegiale kerk van Sint-Goedele. Voor het bewaren van de Heilige Hosties werd een prachtige reliekhouder gemaakt, die tijdens de processies werd meegedragen. Deze reliekhouder, zoals we die ook op deze munt afgebeeld zien, bestaat nog altijd en bevindt zich in het schatmuseum van de Kathedraal van Sint-Michiel en Sint Goedele te Brussel. De reliekhouden bevat niet meer de Heilige Hosties.

Dugnoille 4276 ; van Loon III. p.37/2 ; Mitchiner 2728 ;
Feuardent 14311 ; Barnard no.76
licht krasje op de voorzijde
zfr-

gewicht 5,97gr. ; koper Ø 30mm.
muntteken engelkopje (Brussel)

vz. Gedrapeerd borstbeeld van koning Karel II van Spanje naar rechts,
daaronder een bladversiering, omringd door de tekst;
•CAROL•II•D•G•HISP•ET•INDIAR•REX•
kz. Bourgondisch kruis binnen vuurijzer met afspattende vonken, daarboven
16 engelkopje 71, omringd door de tekst; •GECT•POVR•LE•BVREAV•DES•FINA•

Geslagen voor het Bureau van Financiën te Brussel.
Het Bureau van Financiën (vaak Bureau des Finances genoemd) van de Spaanse Nederlanden in de 17e eeuw was een centraal administratief orgaan gevestigd in het politieke centrum Brussel. Het was belast met het beheer van de domeinen en de daaruit voortvloeiende domeinopbrengsten, tolheffingen, innen van belastingen en de algemene financiële middelen van de Habsburgse soeverein in de Zuidelijke Nederlanden. Dit bureau functioneerde gedurende de Habsburgse periode (1482-1795) onder de algemene leiding van de Raad van Financiën en speelde een cruciale rol in het financieren van de centrale regering en de oorlogsinspanningen van Spanje in de regio. De administratie maakte gebruik van rekenpenningen (jetons) om de boekhouding en administratieve processen te vergemakkelijken. Deze werden niet alleen in Brussel geslagen maar ook in diverse andere steden in de Spaanse Nederlanden. Uit de 17e eeuw (en eind 16e eeuw) zijn veel rekenpenningen bekend met de vermelding "GECT[EUR] DV BVR[EAU] DES FINANCES" of "Bureau des Finances", vaak geslagen in opdracht van de lokale autoriteiten in Brussel of Antwerpen.

Dugnoille 4291 ; van Orden I.1323 ; Mitchiner 2732 ; Feuardent 14001
pr-

gewicht 7,96gr. ; koper Ø 34mm.
muntteken: stadsschildje van Utrecht

vz. Gekroonde generaliteitsleeuw naar links, in de rechterklauw
een pijlenbundel, in de linker een weegschaal, daaronder 1671,
binnen een gladde cirkel, omringd door de tekst; NONTELIS
(PRIMIS BELGI SEMTEMPLICIS ARMIS) stadsschildje Utrecht
kz. Vrijheidshoed omringd door de wapens der 7 provinciën,
door linten met elkaar verbonden, omringd door de tekst;
✤SED CONSTANT LIBRA LIBERA REGNA PARI.

Geslagen m.b.t. de wens naar vrede vanwege de oorlogsdreiging. Die oorlog brak het jaar daarop inderdaad uit, waarbij de Republiek vanuit zee werd aangevallen door Engeland en de Fransen de Republiek via de oostkant binnenvielen, ondersteund door de bisschoppen van Keulen en Münster. De Republiek was in rep en roer, maar de Vesting Holland wist vanwege de Hollandse Waterlinie uiteindelijk toch stand te houden. Het jaar 1672 zou de geschiedenis ingaan als ″het rampjaar″.

Het betreft hier de laatste ″rekenpenning″ van de Noordelijke Nederlanden. Daarmee kwam een einde aan de ″rekenpenning″ als historiepenning en propagandamiddel. Vanaf dat moment zien we dan ook een toename in de vervaardiging van vooral zilveren historiepenningen die de rol van de rekenpenning overnamen.

Dugnoille 4289 ; van Loon III, p.48 ; Mitchiner 2657 ;
Feuardent 14000 ; Barnard no. 77
fr/zfr

gewicht 5,68gr. ; koper Ø 29mm.
muntteken hand

vz. Geharnast borstbeeld van koning Karel II van Spanje naar rechts
met keten van de Orde van het Gulden Vlies, binnen een gladde cirkel,
omringd door de tekst; •CAROL•II•D•G•HISP•ET•INDIAR•REX•
kz. Bourgondisch kruis met in het hart het Bourgondisch vuurstaal,
daaronder het kleinood van de Orde van het Gulden Vlies (ramsvacht)
hangend, geflankeerd door 16 - 76, binnen een gladde cirkel, omringd
door de tekst; •GECTS•POVR•LE•BVREAV•DES•FINANCES•hand•

Geslagen voor het Bureau van Financiën te Brussel.
Het Bureau van Financiën (vaak Bureau des Finances genoemd) van de Spaanse Nederlanden in de 17e eeuw was een centraal administratief orgaan gevestigd in het politieke centrum Brussel. Het was belast met het beheer van de domeinen en de daaruit voortvloeiende domeinopbrengsten, tolheffingen, innen van belastingen en de algemene financiële middelen van de Habsburgse soeverein in de Zuidelijke Nederlanden. Dit bureau functioneerde gedurende de Habsburgse periode (1482-1795) onder de algemene leiding van de Raad van Financiën en speelde een cruciale rol in het financieren van de centrale regering en de oorlogsinspanningen van Spanje in de regio. De administratie maakte gebruik van rekenpenningen (jetons) om de boekhouding en administratieve processen te vergemakkelijken. Deze werden niet alleen in Brussel geslagen maar ook in diverse andere steden in de Spaanse Nederlanden. Uit de 17e eeuw (en eind 16e eeuw) zijn veel rekenpenningen bekend met de vermelding "GECT[EUR] DV BVR[EAU] DES FINANCES" of "Bureau des Finances", vaak geslagen in opdracht van de lokale autoriteiten in Brussel of Antwerpen.

Dugnoille 4362 ; vgl. van Orden I.1345 ; Mitchiner 2751 ;
vgl. Feuardent 14009 ; vgl. Neumann 34980
zfr

gewicht 5,92gr. ; koper Ø 33mm.
muntteken: engelkopje

vz. Wapenschild van Elshout van Heusden gehouden door twee
klimmende leeuwen met boven zich de baniers van Kleef (links)
en Heusden (rechts), binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
SORS - OMNIS - BENE•CREDITA - FORTI•EST
(vertaald: "Elk lot/lotbestemming is goed toevertrouwd aan een sterke (persoon/man)."
kz. Griffioen zittend naar links met in zijn rechterklauw de lamsvacht
(kleinood van de Orde van het Gulden Vlies), binnen een parelcirkel,
daaronder 16 engelkopje 83, omringd door de tekst;
AVRI • VIGILANTIA • CVSTOS
(vertaald: "Waakzaamheid is de bewaker van het goud".)

Geslagen naar aanleiding van het uit dienst treden eind 1682, van Eerste Schatmeester (Premier Trésorier) Dirk van Elshout (Theodore d′Elshout), bijgenaamd van Heuden, heer van Middelswale. De draak of griffioen die het Gulden Vlies (gouden lamsvacht) bewaakt, wat de noodzaak van constante waakzaamheid over rijkdom symboliseert.

Dugnoille 4477 ; van Orden I.1382 ; Mitchiner 2785 ;
Feuardent 14334 ; Barnard no. 81 ; v.d.Broeck 1906, no. 64
minieme deukjes en sporen van oxidatie
fr/zfr